پوسته های بیولوژیک از جمله گلسنگ ها امروزه به عنوان یکی از شاخص های بیولوژیکی زنده استفاده می شوند. هدف اصلی این مطالعه ارزیابی روند تغییرات تنوع گلسنگ ها در فشارهای مختلف چرایی در طول سال در مراتع کوهسری شهرستان سمیرم استان اصفهان است. تنوع گلسنگ ها متغیر وابسته و آشفتگی وارده شامل 5 میزان دامگذاری 1، 5/1، 2، 5/2 و3 واحد دامی در هکتار به عنوان متغیر مستقل است. میزان های دامگذاری به مدت 4 سال با اجرای 5 سناریو مدیریتی (چرا و قرق به صورت متناوب و متوالی) اعمال و مطالعه شد. حضور و عدم حضور گلسنگ ها به روش نمونه برداری تصادفی با استفاده از ترانسکت و واحدهای نمونه برداری تو در تو انجام شد. تنوع گلسنگ با استفاده از نرم افزار PAST و رابطه ی بین متغیرها با SPSS محاسبه شد. نتایج نشان داد تنوع گلسنگ ها به خوبی نشانگر میزان فشار بر اکوسیستم مرتع است. در مدیریت اکوسیستم های مرتعی می توان از ویژگی تنوع گلسنگ به عنوان شاخص اکولوژیکی به منظور تحت فشار بودن یا نبودن اکوسیستم های مرتعی اکوسیستم مرتع استفاده نمود. همچنین بهترین سناریوی مدیریت چرایی برای این منطقه مبتنی بر تغییرات تنوع گلسنگ، سناریوی چرای متناوب (یک سال در میان چرا و استراحت بسته به وضعیت مرتع و روش مرتعداری) پیشنهاد می شود.

از دیدگاه بوم شناختی مرتع اطلاع از اثرات چرای دام بر ساختار پوشش گیاهی و تغییراتی که در اثر چرا در گیاهان و اکوسیستم های مرتعی بوجود می آید ضروری است. تحقیق حاضر با چنین نگرشی و بمنظور ارزیابی اثر شدتهای مختلف چرا در امتداد گرادیان ارتفاعی در قسمتی از مراتع کوهستانی البرز انجام شد. بهمین منظور سه منطق ارتفاعی مناطق کوهستانی پایین دست (2000-2300 متر)، میان دست (2300-2600 متر) و بالادست (>2600) انتخاب و در هر یک سه شدت چرایی سبک، متوسط و سنگین مشخص و تفکیک شد. مطالعات پوشش گیاهی در توده های معرف مناطق انتخاب شده با استفاده از پلات ویتاکر (0.1 هکتار) صورت پذیرفت. جهت مقایسه غنای گونه ای در حالت های مورد مطالعه از رگرسیون گروهی استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد که در شدت چرای سبک با افزایش ارتفاع تغییری در غنای گونه ای حاصل نشده است ولی در شدت چرای متوسط و سنگین همراه با افزایش ارتفاع غنای گونه ای افزایش معنی داری یافته است. در چرای متوسط و سبک بیشترین سهم پوشش گیاهی مربوط به همی کریپتوفیت ها بوده لیکن با افزایش شدت چرا تروفیت ها جایگزین همی کریپتوفیت ها شده اند.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

شدت های مختلف چرای دام باعث تغییر خصوصیات شیمیایی و فیزیکی خاک و همچنین ترکیب گیاهی مراتع می گردد. بر همین اساس با استفاده از مولفه های چندمتغیره میزان تاثیر شدت های چرای دام بر خصوصیات خاک و پوشش گیاهی، در جنوب شرقی شهر هشتگرد مورد بررسی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل مولفه های اصلی (PCA) یک روش آماری برای تعریف متغیرهای جدید بر حسب ترکیب خطی از متغیرهای اولیه است. جهت بررسی اثر شدت های چرای دام، سه قطعه 5 هکتاری در منطقه مورد مطالعه تحت تیمارهای بدون چرا، چرای سبک و چرای سنگین و مداوم تعیین گردید. سپس پوشش گیاهی، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک تاثیرگذار و مهم از جمله رطوبت، وزن مخصوص، خلل و فرج، نفوذپذیری، مقاومت مکانیکی، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، pH، EC، بافت خاک و مواد آلی در سه تیمار چرایی به مدت دو سال (1383 و 1384) مورد بررسی قرار گرفت. به نحوی که میزان تغییرپذیری هر یک از عامل های مورد مطالعه متفاوت بود. بدین ترتیب از میان آنها رطوبت، اسیدیته، هدایتالکتریکی، نفوذپذیری، ترکیب گیاهی گندمیان، مقاومت مکانیکی و پتاسیم به عنوان عامل تغییرپذیر تعیین گردیدند. نتایج نشان داد که شدت چرا باعث افزایش گیاهان پهن برگ علفی و کاهش گندمیان و بوته ایها گردیده است. به طوری که نفوذپذیری با افزایش شدت چرا کاهش یافت، به نحوی که نفوذپذیری و ترکیب گیاهی گندمیان با شدت چرا رابطه معکوس و مقاومت مکانیکی، اسیدیته، هدایت الکتریکی و پتاسیم با افزایش چرا بیشترین رابطه را داشتند.

با توجه به اهمیت و لزوم شناخت خصوصیات خاک به ویژه خصوصیات شیمیایی آن در اداره صحیح اکوسیستم های مرتعی، این مطالعه به منظور بررسی اثر شدت چرای دام بر خصوصیات شیمیایی خاک و پوشش گیاهی در سه منطقه مرجع، کلید و بحرانی در مراتع سیساب بجنورد انجام شد. بدین منظور نمونه برداری و جمع آوری اطلاعات پوشش گیاهی و خاک از هر سه منطقه انجام شد. اطلاعات پوشش گیاهی در پلات های یک متر مربعی به تعداد 30 نمونه از هر منطقه به صورت تصادفی - سیستماتیک جمع آوری شد. نمونه های خاک از دو عمق 15-0 و 30-15 سانتی متر (با توجه به مرز تفکیک افق ها) و به تعداد 5 نمونه مرکب (هر نمونه مخلوطی از 6 نمونه) از هر عمق در هر منطقه جمع آوری شد. فاکتورهای درصدکربن آلی، ماده آلی خاک، نیتروژن کل، فسفر قابل جذب، اسیدیته (pH) و هدایت الکتریکی (EC) اندازه گیری شدند. نتایج حکایت از آن داشت که با افزایش شدت چرا از میزان کربن، نیتروژن، ماده آلی، فسفر و هدایت الکتریکی خاک کاسته می شود ولی مقدار اسیدیته افزایش می یابد. نتایج حاصل از بررسی پوشش گیاهی نشان داد که پهن برگان علفی دارای بیشترین درصد پوشش گیاهی در منطقه مرجع می باشند و با افزایش شدت چرا درصد پوشش گیاهان بوته ای افزایش می یابد. همچنین گیاهان کلاس I بیشترین درصد پوشش را در منطقه مرجع به خود اختصاص دادند. بطوری که در منطقه بحرانی گیاهان کلاس III از بیشترین درصد پوشش گیاهی برخوردار بودند. به طور کلی می توان نتیجه گیری نمود که چرای شدید دام باعث کاهش پوشش گیاهی و تغییر ترکیب گونه ای می گردد، همچنین با ایجاد تغییرات منفی در عناصر غذایی خاک، پایداری اکوسیستم مرتعی را به خطر می اندازد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

فعالیت های مدیریتی نظیر شخم اراضی و شدت چرا تاثیر زیادی بر مرتع می گذارند. برای بهره برداری پایدار مرتع بایستی از این تغییرات شناخت داشته باشیم. شاخص های سطح خاک و ویژگی های عملکردی مرتع به محقق کمک می کند تا در مورد اثرات فعالیت های مدیریتی قضاوت نماید. از اینرو برای بررسی تاثیر این فعالیت ها بر روی مراتع مناطق نیمه خشک یک تیپ گیاهی در منطقه پلور انتخاب شده و 5 تیمار مدیریتی شامل 3 شدت چرا (سنگین، متوسط، سبک)، اراضی شخم خورده و اراضی رها شده در آن مورد بررسی قرار گرفتند. منطقه چرای سبک به عنوان منطقه مرجع انتخاب شده و سایر تیمارها با آن مورد مقایسه قرار گرفتند. در هر یک از تیمارهای مدیریتی، اثر فعالیت های مدیریتی بر روی خصوصیات سطح خاک و ویژگی های عملکردی مرتع با استفاده از روش آنالیز عملکرد چشم انداز (LFA) مورد بررسی قرار گرفت. در این روش برای تعیین 3 ویژگی عملکردی شامل پایداری، نفوذپذیری و چرخه عناصر از 11 شاخص سطح خاک که عبارتند از پوشش سطح زمین (میزان حفاظت از سطح خاک)، پوشش تاجی / یقه گیاهان چند ساله، پوشش لاشبرگ و درجه تجزیه شدگی، پوشش کریپتوگام، خرد شدگی سله ها، نوع و شدت فرسایش، مواد رسوب گذاری شده، پستی و بلندی سطح خاک، مقاومت سطح خاک نسبت به فرسایش، آزمون پایداری خاک و بافت خاک استفاده شده است. در اثر این فعالیت ها ویژگی ها و شاخص ها تغییر می کنند. نتایج نشان داد که شخم اراضی در پلور باعث کاهش مقادیر ویژگی های عملکردی مرتع شده است. با افزایش شدت چرا، گیاهان مرغوب حذف شده اند و در منطقه چرای شدید تنها پوشش گیاهی یکساله مستقر شده است. تخریب پوشش و لایه های سطحی خاک و پایداری خاک باعث افزایش فرسایش، ایجاد خندق و کاهش ویژگی های عملکردی مرتع شده است. در اراضی رها شده با توجه به استقرار یکنواخت پوشش گیاهان یکساله مقادیر ویژگی های عملکردی و شاخص های خاک بهبود یافته است.